Home
Đức Tin My Catholic Morals! – Bài 3: Hoa trái của Tự do
Luân lý Kitô giáo không chỉ là những điều phải tránh, nhưng trước hết là lời mời gọi sống tự do, hạnh phúc và nên thánh trong Đức Kitô. Loạt bài này giới thiệu những nguyên tắc luân lý Công giáo, được trình bày rõ ràng, gần gũi và trung thành với giáo huấn của Hội thánh. Nội dung được biên soạn dựa trên phần Giáo lý Hội thánh Công giáo, các số 1691–2557.
Bài 3: Hoa trái của Tự do
Để cuộc đời nhuần thấm tinh thần Tám Mối Phúc, bạn cần sống trong sự tự do đích thực. Không những vậy, chính việc đón nhận các Mối Phúc lại dẫn đưa bạn đến với sự tự do ấy. Đó là một sự tác động qua lại trong đời sống: tự do đích thực mở lối cho các Mối Phúc, và rồi các Mối Phúc lại đổ đầy trong bạn một sự tự do lớn lao hơn, để bạn không ngừng khám phá và sống trọn vẹn các Mối Phúc ấy.
Như thế, sống tự do đích thực nghĩa là gì ? Rất nhiều khi, chúng ta thường gắn “tự do” với “tự do ý chí’”. Ta hay lầm tưởng rằng mình tự do khi được làm bất cứ điều gì mình thích, vào bất cứ lúc nào mình muốn, và chỉ đơn giản mình thích thế. Nhiều nền văn hóa ngày nay quá tập trung vào tự do và nhân quyền. Thế nhưng, sự chú trọng này lại rất dễ dẫn đến một cảm thức sai lệch về tự do thực sự là gì.
Vậy tự do là gì? Tự do chân thật không phải là muốn làm gì thì làm; mà là khả năng làm những điều nên làm. Tự do chân thật được tìm thấy trong một chọn lựa ý thức để làm theo ý Chúa, và khi bám chặt vào ý muốn ấy, chúng ta sống xứng hợp với phẩm giá của mình.
Đúng là Thiên Chúa đã ban cho chúng ta có tự do ý chí. Chúng ta có lý trí để nhận biết chân lý và có ý chí để yêu mến điều thiện. Vì thế, chúng ta được phú bẩm khả năng nhận thức và tự đưa ra các quyết định luân lý của riêng mình, điều mà ngay cả loài động vật cao cấp nhất cũng không có được. Khả năng này là hồng ân định hình nên con người chúng ta. Chính lý trí và ý chí đã tách biệt chúng ta ra khỏi mọi loài thọ tạo. Nhưng điều này cần phải được làm cho rõ ràng rằng chỉ khi vận dụng đúng đắn lý trí và ý chí tự do, chúng ta mới đạt đến sự tự do. Và điều ngược lại cũng hoàn toàn đúng. Khi ta dùng ý chí tự do của mình để lao vào tội lỗi, ta lập tức đánh mất tự do và trở thành nô lệ cho tội, để rồi phẩm giá của chúng ta bị tổn hại nghiêm trọng.
Khi đứng trước một quyết định luân lý, luôn có nhiều yếu tố cùng tác động đến lựa chọn của chúng ta. Sách Giáo lý Hội Thánh Công Giáo chỉ ra năm yếu tố có thể làm tăng hoặc giảm mức độ trách nhiệm luân lý đối với những việc ta làm: 1) thiếu hiểu biết, 2) bị ép buộc, 3) sợ hãi, 4) áp lực tâm lý, 5) môi trường xã hội. Mỗi yếu tố này đều có thể gây xáo trộn trí khôn, từ đó cản trở khả năng hành động đúng đắn của con người
Chẳng hạn, hãy hình dung một người hành động trái luân lý do chịu những tác động vượt quá tầm kiểm soát. Có thể vì quá lo lắng, họ phản ứng hoàn toàn theo nỗi sợ đó và làm ngược lại luật luân lý. Nỗi sợ rất dễ gây rối loạn và dẫn lối sai lầm, đưa đến những lựa chọn luân lý tồi tệ. Và thêm nữa, hãy nhìn vào một người chưa từng được giải thích rõ ràng về Thánh ý Chúa. Thay vào đó, cả cuộc đời họ bị nuôi dưỡng trong một môi trường “được truyền dạy” bởi những giá trị sai lầm. Họ thực sự không nắm rõ luân lý, và vì thế, họ không hề biết rằng một vài hành động của mình đang đi ngược với luật luân lý.
Trong cả hai tình huống đó, họ đều đã hành động đi ngược lại với ý muốn của Thiên Chúa. Nhưng cùng lúc đó, do các yếu tố bên ngoài tác động lên sự tự chủ của mình nên họ không phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về những lựa chọn sai lầm ấy. Sau cùng, chỉ mình Thiên Chúa mới thấu suốt mọi góc khuất của con người và Ngài sẽ chỉnh sửa lại nó.
Nếu chúng ta muốn có tự do đích thực và đưa ra những lựa chọn đúng đắn trong đời, chúng ta cần cố gắng giải thoát mình khỏi áp lực và cám dỗ mà các yếu tố đó đè nặng trên chúng ta. Nói cách khác, chúng ta phải nỗ lực nhận thức đầy đủ các quyết định luân lý, để được thoát khỏi sự vô tri, sợ hãi, cưỡng bức, đồng thời để nhận biết và vượt qua được mọi ảnh hưởng của tâm lý hay xã hội đang gây cản trở khả năng phán đoán của mình.
Chúng ta sẽ còn bàn nhiều hơn về những vấn đề này trong các chương tiếp theo. Nhưng trước tiên, điều quan trọng là cần hiểu rằng: đôi khi chúng ta không phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về các quyết định sai lầm của mình, dù chúng vẫn giữ nguyên tính chất luân lý là tốt hay xấu. Chúng ta cần phải nhận thức rõ ràng về các yếu tố tác động đến quá trình đưa ra quyết định luân lý của mình, để từ đó chọn điều thiện thay vì điều ác. Từ những lựa chọn đúng đắn đó, chúng ta nghiệm được và gia tăng sự tự do đích thực mà mình được kêu gọi để sở hữu nó, đồng thời ngày càng lớn lên trong phẩm giá là những người con dấu yêu của Thiên Chúa.
Têrêsa Kiều Anh, SSS chuyển ngữ từ: mycatholic.life
Mục lục:
